اهمیت اخلاق

 

 

آشنايى با اهميت اخلاق و تهذيب نفس انگيزه فراگيرى علم اخلاق را در انسان بيشتر مى كند هرچه انسان اهميت راه را بهتر درك كند در پيمودن آن نيز موفقتر است . ما نيازمند به فراگيرى همه معارف الهى هستيم ولى در شرايط كنونى نياز به علم اخلاق بيشتر احساس مى شود خصوصاً در بين جوانانى كه با هزاران خطرات شيطانى روبرو هستند جوانانى كه آينده اين كشور بدست آنان رقم مى خورد اگر تهذيب نشوند نه تنها از امكانات استفاده بهينه نمى كنند بلكه برعكس سوءاستفاده مى كنند . پس لازم است در ابتداء از اهميت و آثار اخلاق بهره مند شوند .

فصل اوّل :                1 . اهميت علم اخلاق

الف : كودكى و اخلاق

ب : گسترش نقش اخلاق

ج : حجاب علم

د : شناخت نفس و رهايى از غفلت

هـ : تمثيل اخلاقى

خ : دعوت قرآن به خلق عظيم

ك : معناى حسن خلق

فصل دوم :               2 . منشأ نياز به اخلاق

الف : انواع نزاع ها در انسان

ب : حكومت عقل نظرى و عملى در تزاحمها

ج : تقواى علمى و عملى

فصل سوم :             3 . اهميت تهذيب نفس

الف : بهشت و جهنم اخلاقى

ب : معيار مؤاخذه و كيفر الهى

ج : ظهور ملكات در قيامت

د : خشم و بردبارى

هـ : راه غلبه بر غضب

ك : آتش جهل

انسان و اخلاق

در اينكه انسان در ذات خود بسوى ملكات حسنه اى چون عفت ، شجاعت ، عدالت حكمت كه پايه هاى اخلاق حسنه است . گرايش دارد حرفى نيست و به عبارت ديگر انسانيت انسان در گرو داشتن اين صفات نيك مى باشد وگرنه يك انسان اگر از اين صفات خالى شود در اصل يك حيوان درنده خو مى شود . برخى جوانان آنقدر از اين صفات فاصله گرفته اند كه گاهى بر اثر جو زدگى يا تبليغات مسموم دشمن آنقدر خود را بطرف ناهنجارى هاى اخلاقى سوق مى دهند كه باعث تعجب يك انسان آزاده مى شود كه آيا نام يك انسان بر روى آنان مى توان گزارد چراكه حتى از بديهيات اخلاقى نيز دور افتاده اند پس لازم است يك جوان مسلمان با اين مباحث آشنا شود تا گرفتار ناهنجارى اخلاقى نشود .

فصل اوّل :                1 . اخلاق گرايى انسان

الف : نظام احسن و انسان

ب : گرايش توحيدى انسان به اخلاق فاضله

فصل دوم :               2 . تغييرپذيرى خُلق

الف : تبيين نظر ارسطو و افلاطون

ب : امكان تغيير انسان و انواع تغييرپذيرى

ج : بعثت انبياء و تكليف در همه ادوار

د : تغيير خَلق و خُلق و نظر قرآن

ثـ : اسراف در نفس

ز : عاقبت مؤمن و كافر

فصل سوم :             3 . تأثير و تأثر اخلاقى

الف : تأثير اخلاق در حوادث تكوينى

ب : زمان ظهور فضائل اخلاقى و رزائل آن

ج : انواع تأثير و تأثر

د : اختلاف در اثرپذيرى و نتايج آن و آثار آن

فصل چهارم :                      4 . جاودانگى اخلاق

الف : تجدد قواى حسى و خيالى و وهمى

ب : جاودانگى نسبى

ج : گسترش جاودانگى اخلاق

فصل پنجم :             5 . شناخت اراده و ميل و اختيار

الف : فرق اراده و ميل و اختيار

ب : مراتب جاذبه و دافعه

ح : انسان و اختيار

خ : تثليث انسان از نظر اخلاق

د : حكومت عقل بر قواى نازله

جهان بينى و اخلاق

از موضوعات مهمى كه بايد بدان پرداخته شود پيرامون جهان بينى و ارتباط آن با اخلاق مى باشد . اگرچه اين بحث قبلاً توسط كسانى چون كانت به انتقاد عدم ارتباط جهانبينى را ايدئولوژى مطرح بوده اما در حال حاضر نيز برخى بر اين اعتقادند كه انسان مى تواند بدون اينكه اعتقاد به خدا و هستى جهان داشته باشد متخلق به اخلاق نيك باشد و يك انسان متمدن باشد . و تكيه مى كنند كه انسان فقط كافى است متخلق به اخلاق باشد . و لازم نيست تابع دين و آئين باشد . در حالى كه بايد دانست ايندو با هم ارتباط دارند . و در صورت عدم تبيين اين ارتباط و مسائل پيرامون آن يك جوان در هاله اى از ابهام سردرگم مى ماند و به نابودى اخلاق كشيده مى شود .

فصل اوّل :                1 . تأثير متقابل جهان بينى و اخلاق

فصل دوم :               2 . خاستگاه احكام اخلاقى

الف : بايدها و نبايدهاى اخلاقى

ب : بيمارى و درمان جان و تن

ج : واقعيت مسائل اخلاقى

د : منشأ كلى بودن اصول اخلاقى

هـ : عامل تعيين كننده بايدها و نبايدها

ح : نظر اشاعره و پاسخ آن

ز : رابطه هست و نيست با بايد و نبايد

ش : طرح يك شبهه و جواب آن

فصل سوم :             3 . كمال انسان از نظر دين

الف : كمال در چيست ؟

ب : پايه علوم

ج : نعمت يادآورى گناه

هـ : جهاد اكبر و ريزش كوثر

خ : كمال در گرو احساس خطر

د : كمال نتيجه عملى

فصل چهارم :                      4 . سعادت روح و بدن

الف : حكمت متعاليه و سعادت روح

ب : هدف خلقت

ج : تخلّق خليفه خدا بر صفات خدا

سوءظن و حسن ظن

 

بدگمانى وقتى بصورت يك حالت درونى درآيد از مهم ترين رزائل اخلاقى است كه موجب از هم پاشيدگى خانواده و جوامع انسانى مى شود . اولين ثمره شوم بدگمانى همان عدم اعتماد به همديگر مى باشد . وقتى اعتماد از جامعه برود همكارى و همدلى غيرممكن است و همه در فكر خنثى كردن فعاليت هاى همديگرند . به همين دليل اسلام براى اعتماد افراد و امت ها اهميت ويژه اى قائل است . از بدگمان نهى و برعكس ، بر حسن ظن تكيه شده ، اگرچه حسن ظن ممكن است در برخى موارد ضايعاتى داشته باشد ولى هرگز آثار آن با سوءنيت قابل مقايسه نيست . و اين بحث براى يك جوان ضرورى به نظر مى رسد تا با اعتماد و همكارى با ديگران راه موفقيت خود را ادامه دهد .

فصل اوّل :                1 . تعريف سوءظن و حسن ظن

الف : آيات از قرآن پيرامون سوءظن

ب : تفسير و جمع بندى آيات

فصل دوم :               2 . سوءظن در روايات اسلامى

فصل سوم :             3 . حسن ظن در روايات اسلامى

فصل چهارم :                      4 . پيامدها و آثار شوم سوءظن

الف : پيامدهاى سوءظن به خدا

ب : عوامل و انگيزه هاى سوءظن

ج : مراتب سوءظن

د : طرق درمان بدگمانى

هـ : موارد استثناء

دروغ و آثار و عواقب آن

 

از جمله رزائل اخلاقى كه در بين ما انسان ها به وفور يافت مى شود مسأله دروغگويى است كه تا حدى بصورت عادت روزمره برخى ما شده و اصلاً توجهى بدان نداريم . مخصوصاً به عواقب آن ، آنقدر در تعليمات اسلامى بر روى مبارزه با كذب تكيه شده كه دروغ گويان را همرديف كافران و منكران الهى شمرده و دروغ را كليد تمام گناهان مى شمرد و تصريح مى كند تا انسان دروغ را به هر شكل آن ترك نكند مزه ايمان را نمى چشد . پس با توجه به گستردگى اين رزيله در بين انسان ها لازم است به اين بحث پرداخته شود .

فصل اوّل :                1 . آيات پيرامون دروغ

الف : تفسير و جمع بندى آيات

فصل دوم :               2 . دروغگويى در روايات اسلامى

فصل سوم :             3 . آثار زيان بار دروغ

فصل چهارم :                      4 . انگيزه هاى دروغ

الف : ضعف ايمان

ب : عقده حقارت

ج : حسد نسبت به افراد

د : بيمارى اخلاقى

هـ : علاقه به دنيا

فصل پنجم :             5 . طرق درمان دروغ

الف : استثنآت دروغ

ب : توريه (راه فرار از دورغ)

حلم و غضب

خشم و غضب از خطرناك ترين حالات انسانى است كه اگر رها نشود بصورت يكنوع ديوانگى بدل مى شود و بسيارى از تصميم هاى خطرناك و جناياتى كه يك عمر انسان بايد جريمه آن را بپردازد در اين حالت انجام مى شود . خشم و غضب همچون آتشى است كه گاه يك جرقه آن تدريجاً به دريايى از آتش مبدل مى شود و براى يك جوان ضرورت دارد با آگاهى از اين رزيله اخلاقى در پى تعديل آن شود تا از خسارات جبران ناپذير آن جلوگيرى كند .

فصل اوّل :                1 . تعريف غضب

الف : تقسيم مردم در چگونگى غضب بر 3 دسته :

                       تفريط در غضب

                       افراط در غضب

                       اعتدال در غضب

فصل دوم :               2 . آياتى پيرامون مذمت و نكوهش غضب

الف : آياتى پيرامون حُسن و حلم

ب : تفسير و جمع بندى آيات

فصل سوم :             3 . اثرات ويرانگر غضب و پيامدهاى آن

فصل چهارم :                      4 . اسباب و انگيزه هاى غضب

الف : قضاوت عجولانه

ب : كمى ظرفيت

ج : تكبر و خودبر تربيتى

ح : حسد و كينه

د : حرص دنيا

فصل پنجم :             5 . درمان غضب

فصل ششم :                     6 . اقسام غضب

فصل هفتم :                       7 . حِلم و بردبارى

زبان

زبان از نعمت هاى بزرگ خداست اين عضو از نظر حجم كوچك ولى از نظر مقام عصيان و طاعت بسى بزرگ است . كفر و ايمان كه منتهى اليه طاعت و طغيان هست جز با شهادت زبان معلوم نمى شود زبان برخلاف ساير اعضاء داراى ميدانى بزرگ است و در شر و خير مجالى وسيع دارد هركس آن را به حال خود بگذارد به هلاك و خسران گرفتار مى شود پس بايد اين عضو پيوسته تحت حكم عقل و شرع قرار گيرد . بدين جهت لازم است پيرامون زبان و آفات و خطرات آن با جوانان بحث شود .

فصل اوّل :                1 . خطر رهايى زبان و فضيلت خاموشى

الف : ميان روايات پيامبر و معصومين(عليه السلام) درباره آن

فصل دوم :               2 . آفات زبان

الف : سخن مباح

ب : غوطهور شدن در باطل

ج : مجادله و لجاجت در كلام (مراء) و تعريف آن

هـ : خصومت (منازعه)

د : فحش و ناسزا و بدزبانى

ح : لعنت كردن

خ : شعر و غنا و معناى شعر

ر : شوخى

ز : مسخره استهزاء

ذ : افشاء شر

ع : وعده دروغ

غ : سخن و سوگند دروغ

ف : غيبت كردن

ك : سخن چينى

گ : مدح و آفات آن

مكاتب اخلاقى

 

براى يك جوان تحصيل كرده مسلمان لازم است براى پى بردن به اهميّت نظام اخلاقى در اسلام سعى كند از مبانى و اصول مكاتب ديگران نيز با اطلاع باشد تا با مقايسه مكاتب اخلاقى ديگران با مكتب اخلاق اسلام كه در آن زندگى مى كند بيشتر و بهتر به طلائى بودن مبانى اخلاق اسلام در قبال مكاتب ديگران كه فقط به برخى از جنبه هاى انسانى توجه كرده اند پى ببرد . پس لازم است پيرامون مكاتب اخلاقى خصوصاً در غرب نگاهى نيز گذرا داشته باشيم .

مقدمه :

فصل اول :                مكاتب غيرتوصيفى (انشايى)

الف : مكتب احساس گرايى

ب : مكتب جامعه گرايى

ج : مكتب اشاعره

فصل دوم :               مكاتب توصيفى (غير انشايى)

الف : مكتب لذت گرايى شخصى

ب : مكتب اپيكوريسم

ج : مكتب قدرت طلبى

د : مكتب وجدان گرايى

هـ : مكتب كانت

و مكتب سعادت و كمال شامل ، 1 . سقراط . 2 . افلاطون . 3 . ارسطو .