نظام اخلاق اسلامى همراه با نقد مكاتب رقيب در مبانى ، روشها و اهداف(4)

فصل چهارم : مطلق يا نسبى بودن اخلاق

يكى از مباحث مهم فلسفه اخلاق كه نتايج نظرى و عملى فراوانى دارد . مسأله اطلاق يا نسبيت اخلاق است . چراكه يكى از لوازم انشايى دانستن گذاره هاى اخلاقى پذيرش نسبيت در اخلاق است در اين مقال به اختصار در اين باره بحث مى شود .

معناى نسبيت

نسبيت در اخلاق به اين معناست كه هيچ يك از ارزش ها و اصول احكام اخلاقى ثابت نيستند و همه گزاره هاى اخلاقى به اختلاف زمان ، شرايط و نظر شخصى خاص يا همه افراد يا توافق جامعه قابل تغييرند .^[1]

1 .  نسبيت گرايى

مهم ترين انواع نسبيت گرايى عبارتند از : نسبيت گرايى توصيفى ، 2 . نسبيت گرايى معرفت شناسى ، 3 . نسبيت گرايى هنجارى .

نظام اخلاق اسلامى همراه با نقد مكاتب رقيب در مبانى ، روشها و اهداف(3)

فصل سوم : ماهيت قضاياى اخلاقى در نظام اسلامى

1 . بيان اخبارى يا انشايى بودن قضاياى اخلاقى

يكى از مسائلى كه در حوزه اخلاق نظرى از وجوه مهم تمايز اخلاقى به شمار مى آيد ديدگاه مكاتب اخلاقى نسبت به ماهيت قضاياى اخلاقى است چنانكه برخى آن را سنگ بناى اختلافات شمرده و براساس آن به تقسيم بندى مكاتب پرداخته اند .^[19]

در مورد ماهيت قضاياى اخلاقى دو ديدگاه عمده وجود دارد :

1 . جملات اخلاقى انشايى اند كه معتقدين به اين ديدگاه معروف به مكاتب غيرتوصيفى يا دستورى ناميده مى شوند .

2 . جملات اخلاقى اخبارى اند كه طرفداران اين ديدگاه به مكاتب توصيفى ناميده مى شوند كه عمده مكاتب جزو اين مكتب اند .

براى بررسى ماهيت قضاياى اخلاقى از لحاظ اخبار و انشاء بايد اركان مهم اين قضايا را مورد بررسى قرار داد . از آن جا كه قضايا از لحاظ منطقى داراى موضوع و محمول مى باشند بايد ديد كه هر يك از موضوع و محمول قضاياى اخلاقى جزء كدام دسته از مفاهيم محسوب مى شوند . اما قبل از آن بايد به انواع مفاهيم اشاره كرد :

نظام اخلاق اسلامى همراه با نقد مكاتب رقيب در مبانى ، روشها و اهداف(2)

دليل دوم : دروغ مصلحت آميز قبيح نيست

اگر افعال چون دروغگويى قبح ذاتى داشته باشد ، بايد در همه احوال و شرايط چنين ويژگى را دارا باشد . در حالى كه در اسلام اگر مصلحت مهمى چون نجات نبى يا امام معصوم از خطر دشمن متوقف بر دورغ گفتن باشد ، قبيح نيست .^[1]

نقد و بررسى : محقق طوسى در جواب اين اشكال گويد : «يجوز ارتكاب اقل القبيحين» يعنى ارتكاب يكى از دو فعلى كه قبح كمترى دارد جايز است .^[2]

توضيح : اين جا دو مطلب است يك قبح فاعلى و يك قبح فعلى مثلاً دروغگويى در فرض مذكور داراى قبح فعلى است و از اين جهت قبيح است ولى قبح فاعلى ندارد پس شايسته مدح است . يا اينكه مى توان گفت در اين جا يك فعل تحقق يافته...

نظام اخلاق اسلامى همراه با نقد مكاتب رقيب در مبانى ، روشها و اهداف»

 

 مقدمه

بحث اخلاق از ديرباز مورد توجه اديان بزرگ و مكاتب عمدتاً فلسفى بوده است تا جايى كه حتى برخى از اديان تنها احكامى كه در دين خود بدان توجه دارند احكام اخلاقى است و گفته مى شود آن دين فقط مقدارى اخلاقيات را داراست .

در دين اسلام بخش اخلاق چنان مورد توجه قرار گرفته است كه پيامبر اسلام بعثت خود رابه خاطر اتمام مكارم اخلاقى مى داند .

در حال حاضر با توجه به افراط و تفريط مكاتب اخلاقى در جهان در توجه به اصول اخلاقى و خسته شدن بشر از اين حالت نياز بشر به يك مكتب اخلاقى صحيح بدون افراط و تفريط در اخلاق احساس مى شود چراكه با آن همه پيشرفتى كه انسان هر روز در بعد صنعتى مى كند باز هم بحران اخلاقى در جوامع بشرى كاسته نشده 

اهمیت اخلاق

آشنايى با اهميت اخلاق و تهذيب نفس انگيزه فراگيرى علم اخلاق را در انسان بيشتر مى كند هرچه انسان اهميت راه را بهتر درك كند در پيمودن آن نيز موفقتر است . ما نيازمند به فراگيرى همه معارف الهى هستيم ولى در شرايط كنونى نياز به علم اخلاق بيشتر احساس مى شود خصوصاً در بين جوانانى كه با هزاران خطرات شيطانى روبرو هستند

تفسير سوره بيّنه

نماى كلى از اين سوره

اين سوره رسالت پيامبر(صلى الله عليه وآله) را براى عوام از اهل كتاب و مشركين مسجل مى كند و حتى براى عموم بشر مى فهماند كه پيامبر(صلى الله عليه وآله) از جانب خدا براى عموم بشر آمده و اين عموميت مقتضاى سنت الهى كه همان سنت هدايت مى باشد و آياتى نيز بر اين سنت هدايت اشاره دارد از جمله : (انا هديناه السبيل امّا شاكر آواما كفورا)^[1] و (ان من امة اِلاَ خلافيها نذير)^[2]

 

و اين سوره در عين بيان رسالت جهانى پيامبر(صلى الله عليه وآله) اشاره به دلائل و نشانه هاى روشن مى كند . و رسالتى را كه قبلاً انتظار مى كشيدند ]اهل كتاب و مشركين[ ، ولى هنگامى كه پيامبر اسلام(صلى الله عليه وآله) آمد گروهى بخاطر منافع ماديشان بدان پشت كردند .

---

پژوهشى پيرامون تفسير مفاتيح الغيب فخر رازى

 

تفسير مفاتيح الغيب اثر فخرالدين الرازى ابوعبدالله محمد بن عمر بن حسين القرشى الطبرستانى الأصل معروف به ابن خطيب است . اصل او از طبرستان است ولى پدرش به رى آمد و در آن جا ساكن شد و به رازى شهرت يافت . البته برخى قائلند كه او در رى به دنيا آمده است . سال ولادت او نيز بين سال 543 و 544 هجرى قمرى ذكر شده و سال وفات او را در سال 606 هجرى نقل نموده اند .

 السلام عليك يا ابا عبد الله الحسين